beats by dre cheap

Peške - 2. dio

            *NAPOMENA: Tekst koji slijedi napisala je Jagoda Serdarević, a objavljen je u maju 2001. godine, u časopisu „Most“, br. 138(49)


            Veći broj članova ove porodice aktivno je učestvovao u društvenom životu grada. U Prvom godišnjem izvještaju “Prosvjete” 1902./1903. godine, stoji, da je Peško Miho bio dobrotvor ovog društva. Nalazimo ga kao utemeljivača, dobrotvora izvršujućeg člana Srpskog pjevačkog društva “Gusle” iz Mostara. Iz spomenice Gusala izdate povodom obilježavanja pola vijeka postojanja i rada nalazimo podatke da je između ostalih utemeljivač i blagajnik bio Lazar M. Peško, jedno vrijeme ulogu potpredsjednika vršio je Đorđe M. Peško dok se u popisu izvršujućih članova nalaze Đorđe, Lazar, Mile i Jovanka Peško. Potpomažući članovi Gusala su: Lazar, Đorđe, Darinka i Jovanka Peško. U horu Gusala često je nastupao Mile Peško - tenor.
            Miho Peško bio je član direkcije Prve srpske banke d.d. Mostar koja je osnovana 1903. godine.
            U Prvom svjetskom ratu mnoge srpske porodice bile su protjerivane od strane tadašnje Austrijske vlasti u druga mjesta mahom sa većinskim hrvatskim življem. Za to vrijeme njihove kuće i trgovine bile su opljačkane i uništene. Nakon povratka u Mostar počinjali su raditi i stvarati ispočetka. Porodica Peško imala je sličnu sudbinu u tom ratu.
            Poslije Mihine smrti 1930. godine, firmu su vodili njegovi sinovi Đorđe i Lazar pod nazivom “Miho Peško i sinovi”. Radila je do 1941. godine, a povremeno do 1943. godine, kada je prestala potpuno sa radom. Još dok je Miho bio živ sklopili su ugovor sa Artiljerijskim pukom II Armijske oblasti u Mostaru, za izgradnju sistema za navodnjavanje. Ovaj sistem sa kolom, koji će se u narodu kasnije nazvati “Peškino kolo”, izgrađen je na mjestu Bukovi na Neretvi. U ugovoru od sedam tačaka određeno je korištenje ovog sistema za navodnjavanje. Dopuna ovog ugovora načinjena je 9. januara 1924. godine. U njemu piše da će Miho Peško nakon isplate od 75.000 dinara, plaćajući u ratama Artiljerijskom puku II Armijske oblasti doći u posjed ove građevine sa posljednjom ratom 1.1.1930. godine. Poslije isplate Peške se obavezuju da će dio vode od ove građevine i točka prvenstveno dati ovom puku pod nagodbom kao i za druge zakupce. U slučaju da Peške ne ispune dopunu ugovora on prestaje biti važeći.
            Tridesetih godina XX vijeka braća Đorđe i Lazar kupuju najveći građevinski objekat u Mostar, nazvan Đinovina. Između dva svjetska rata u poslovnom prostoru prizemlja bilo je kino “Korzo”, te četiri veće trgovine, a na spratovima dvije škole Građanska i Viša djevojačka. Poslije 1945. godine, u prizemlju se, sve do izbijanja rata 1992. godine, nalazila popularna “ZEMA”, dok su ostali prostor koristile službe Skupštine opštine Mostar.
            Drugi svjetski rat ponovo donosi nedaće, progone, odvođenja i ubistva članova ove ugledne mostarske porodice. U junu 1941. godine Đorđe Peško je odveden od strane ustaša i ubijen. Tatjana - Tanja kćerka Lazara Peške, rođena je 21. juna 1924. godine u Mostaru. Kao omladinka i mlada skojevka učestvovala je u radu Muslimanske narodne biblioteke u Mostaru. Član SKOJ-a bila je od 1940. godine i KPJ od 1941. godine. Sa samo sedamnaest godina doživjela je tragičnu sudbinu u julu 1941. godine u Mostaru.
            Za sada je njena pogibija prekrivena velom tajne. Nigdje u pisanim dokumentima nije do sada razriješen uzrok Tanjine pogibije.
            Tokom Drugog svjetskog rata firma “Miho Peško i sinovi” prestaje sa radom, da bi nakon prestanka rata bila izvršena nacionalizacija nekretnina, a agrarnom reformom oduzeto im je poljoprivredno zemljište.
            Komisija za nacionalizaciju NOS-a Mostar, izvršila je nacionalizaciju porodičnih, poslovnih i stambeno-poslovnih zgrada od porodice Lazara Peške iz Mostara i to: Lacina b.b.; Cim; Ulica JNA br. 3; Gnojnice br. 95; Dizdareva br. 6/I i 6/II; Dizdareva br. 8; Oneščukova b.b.; Maršala Tita br. 37, 40, 52 i 123 i Braće Brkića br. 23. Iz predmeta se vidi da je ovoj porodici oduzeto: sedam jednosobnih stanova; tri dvosobna; tri četverosobna stana i jedanaest poslovnih prostora. Za potrebe škole na Luci u Titovoj br. 123 napravljene su 23 učionice za osnovnu školu. Danas je u ovoj zgradi smještena Muzička škola I i II Stupnja i Muzički centar “Pavarotti”.
            Jovanka, supruga pokojnog Lazara Peške, iz Gnojnica kod Mostara uputila je predstavku 1962. godine Izvršnom vijeću NR BiH - komisiji za nacionalizaciju, radi ostavljanja u svojini dva dvosobna stana u Ulici M. Tita br. 123 u Mostaru. Komisija je odbila ovu predstavku.
            I pored svih poteškoća koje su pratile ovu porodicu, deset potomaka završilo je visoke škole. Izbijanjem rata, 1992. godine, posljednji potomci Mihe Peško napuštaju Mostar i to porodice Zdravka i Mihajla sa svojim unucima, ukupno njih trinaest. Danas u Mostaru u kome je živjelo šest generacija, u kome su stvarali, ulagali oko 140 godina niko od ove porodice nije prisutan. Svu pokretnu i nepokretnu imovinu po treći put su izgubili.
            U Arhivu Hercegovine Mostar u građi NO - tehnički odjeljak - nalaze se projekti kuća, adaptacije i dogradnje, porodice Peško.
            Na Bjelusinskom groblju nalazi se porodicna grobnica Peska:


Parcela NGD 22.3     G.7.

            Na prvoj mramornoj ploči nema nikakvih podataka

            Druga ploča
            Tanja 1924. - 1941. skojevka poginula u ilegali od 22.6.1941. godine
            Lazar 1889. - 1962.
            Jovanka 1900. - 1988.

            Treća ploča
            Radmila 1921. - 1982.

            Četvrta ploča je od miljevine i nalazi se ispod centralne (zajedničke) ploče.
            Ploča je vrlo stara i prenesena je sa stare grobnice. Tekst glasi: Ovdje leže zemni ostaci porodice pokojnog Lazara i njegove supruge pokojne Jovanke koji se doseliše 1865. godine iz kotara Ljubinja sela Korlati. Ovu grobnicu sagradi Lazare* sin Mihail 1896. godine. Ostavlja u zavjet porodici ako** vremenom podiže spomenik ili grobnicu pregradi da se isti natpis stavi.

            Peta ploča
            Đorđe 1887. - 1941. odveden od ustaša i ubijen (27.6.1941. godine)
            Darinka 1889. - 1947.

            Šesta ploča
            Anna 1868. - 1942.
            Jovanka Joka 1904. - 1993.
            Miho 1856. - 1930.
            Branko 1901. - 1969.

            Sedma ploča nema podataka.
 
 
            Zahvaljujem se g. Mihajlu Peški koji mi je dao korisne podatke o ovoj porodici. Detalje o njima kazivali su mi rahmetli prof. Muhamed Voljevica i pokojna Bosiljka Ćapin.
            Za ovaj rad koristila sam građu   Zbirke trgovačkih firma iz Mostara i Hercegovine, koja se nalazi u podrumu zgrade Arhiva Hercegovine izložena uticaju vlage zbog čega joj prijeti propadanje.
            Ovim putem posebno se zahvaljujem kolegici Edini Dervišević prilikom korišćenja građe iz Zbirke trgovačkih firma.

Iz istorije Mostara i Hercegovine
http://mosher.blogger.ba
30/03/2011 03:59